Gids voor bouwers · Stand november 2026

Bouw je AI voor recruitment? Dan bouw je waarschijnlijk een hoog-risicosysteem.

Werkgevers krijgen steeds meer sollicitaties, en cv's en brieven lijken steeds meer op elkaar omdat kandidaten AI gebruiken. De reflex: laat AI de stapel sorteren. Precies daar begint het juridische werk. Deze gids zet de vier risico's op een rij, wat ze kosten en hoe je het goed ontwerpt.

De vier risico's

Vier risico's voor wie AI bouwt voor recruitment

Wie AI bouwt voor werving en selectie loopt tegen vier risico's aan. Risico 2, 3 en 4 gelden al sinds 2018.

Risico 1

Hoog-risico AI

AI Act, bijlage III

Wanneer raakt het je

Je systeem analyseert of filtert sollicitaties, of evalueert kandidaten (bijlage III, punt 4(a)). Scoren, rangschikken en matchen vallen daar allemaal onder. Beoordeelt of voorspelt het systeem kenmerken van de kandidaat, dan is dat profilering en vervalt elke uitzondering (art. 6(3), slotzin).

De valkuil

Je bent sneller provider dan je denkt. Wie een algemeen taalmodel een hoog-risicodoel geeft, wordt zelf provider van een hoog-risicosysteem (art. 25(1)(c)). Lever je het onder jouw naam, dan ben jij dat. Neemt je klant het onder eigen naam in gebruik, dan is je klant het (art. 3(3)).

Zo doe je het goed

Laat AI structureren, niet oordelen. Van vrije tekst naar vaste velden, zonder score en zonder afgeleide kenmerken. En leg vóór de eerste regel code vast wie provider is en wie deployer.

Zo doen wij het: onze AI-chat zet antwoorden om naar formuliervelden en vindt niets van de kandidaat.

Sinds wanneer

2 december 2027. Wie zich op een uitzondering beroept, legt dat vast vóór livegang (art. 6(4)).

Hoog risico is geen label. Het is een project.

Dit moet allemaal klaarstaan voordat een hoog-risicosysteem live mag. Veertien onderdelen voor de bouwer, en een eigen lijst voor de klant.

Voor de bouwer (provider)

1. Risicomanagementsysteem voor de hele levensduur

art. 9

2. Datagovernance, inclusief onderzoek naar bias

art. 10

3. Technische documentatie

art. 11, bijlage IV

4. Automatische logging

art. 12

5. Gebruiksaanwijzing voor de klant

art. 13

6. Ingebouwd menselijk toezicht

art. 14

7. Nauwkeurigheid, robuustheid en cybersecurity

art. 15

8. Kwaliteitsmanagementsysteem

art. 17

9. Conformiteitsbeoordeling

art. 43

10. EU-conformiteitsverklaring

art. 47

11. CE-markering

art. 48

12. Registratie in de EU-databank

art. 49

13. Monitoring na livegang

art. 72

14. Melden van ernstige incidenten

art. 73

Voor je klant (deployer, art. 26)
  • Gebruiken volgens de gebruiksaanwijzing
  • Toezicht door bevoegde, getrainde mensen
  • Logs minimaal zes maanden bewaren
  • Werknemersvertegenwoordiging vooraf informeren
  • Kandidaten informeren dat er hoog-risico AI wordt gebruikt
  • Uitleg geven na een besluit, als de kandidaat daarom vraagt (art. 86)
Wijzig je iets wezenlijks?

Dan begint de conformiteitsbeoordeling opnieuw (art. 43(4)). Een nieuw model of een ander doel kan daar al onder vallen. Hoog risico is dus geen eenmalige horde, maar een doorlopende verplichting.

Het risico dat iedereen vergeet

Risico 2

Automatische besluitvorming

AVG, artikel 22

Alle aandacht gaat naar de AI Act. Die is uitgesteld. Artikel 22 AVG niet: dat geldt al sinds 2018, ook als er geen AI aan te pas komt.

Wanneer raakt het je

Een besluit zonder betekenisvolle menselijke tussenkomst, met rechtsgevolgen of een vergelijkbaar grote impact. Het automatisch afwijzen van een sollicitant is het schoolvoorbeeld (overweging 71 AVG). Zo'n besluit is verboden, tenzij een van drie uitzonderingen geldt.

Sinds wanneer

25 mei 2018. Geen overgangstermijn, geen uitstel.

Waarom het nu knelt

De score is het besluit

Volgt de mens in de praktijk de score, dan is de score zelf het geautomatiseerde besluit (HvJ EU, SCHUFA, C-634/21). Een recruiter die op akkoord klikt verandert daar niets aan.

Agents maken het haalbaar

Een agent die zelf screent, afwijst en terugkoppelt is technisch geen probleem meer. Juridisch is het precies waar artikel 22 over gaat.

Het geldt ook zonder AI

Een knock-outformulier met vaste regels valt buiten de AI Act, maar niet buiten artikel 22. Buiten hoog risico blijven lost dit risico niet op.

De drie uitzonderingen (art. 22(2))

Noodzakelijk voor de overeenkomst

Vraagt dat je aantoont dat het niet minder ingrijpend kan. Een zware motiveringsplicht.

Een wettelijke regeling

Die is er in Nederland voor werving en selectie niet.

Uitdrukkelijke toestemming

Moet vrij zijn. Wie nee zegt en daardoor uit de procedure valt, had geen keuze.

Altijd nodig, welke uitzondering ook geldt

Recht op menselijke tussenkomst, op het geven van een eigen standpunt en op het aanvechten van het besluit (art. 22(3)). En vooraf uitleg dat er automatisch wordt besloten, op basis waarvan en met welke gevolgen (art. 13(2)(f)).

Zo doe je het goed

Kies bewust. Of een mens die kan en mag afwijken, met alle gegevens voor zich. Of een eerlijk geautomatiseerd besluit: harde, functierelevante criteria die de kandidaat vooraf kent, uitdrukkelijke toestemming en een menselijke route zonder nadeel voor wie nee zegt.

Onze lijn: uitdrukkelijke toestemming, en wie nee zegt krijgt een menselijke beoordeling.

Risico 3

Bijzondere persoonsgegevens

AVG, artikel 9

Wanneer raakt het je

Gezondheid, afkomst, religie, vakbondslidmaatschap, biometrie. Verwerken is verboden, tenzij een uitzondering geldt. In recruitment komen ze op drie manieren binnen.

Sinds wanneer

25 mei 2018.

Ongevraagd, via het cv

Een foto, een ziekteperiode, een vakbondsfunctie. Het staat er, dus je model verwerkt het.

Afgeleid door het model

Het Hof leest artikel 9 ruim: ook gegevens die gevoelige informatie indirect onthullen vallen eronder (C-184/20). Een model dat gezondheid of persoonlijkheid afleidt uit tekst of stem, maakt zelf bijzondere gegevens aan.

Via een test

Of psychometrische gegevens gezondheidsgegevens zijn, is juridisch niet uitgemaakt. Wij behandelen ze wel zo.

De valkuil

De koppeling met risico 2. Een geautomatiseerd besluit op bijzondere gegevens kan alleen met uitdrukkelijke toestemming of een zwaarwegend algemeen belang (art. 22(4)). De route via de overeenkomst valt dan weg.

Zo doe je het goed

Vraag er niet om. Filter het eruit voordat het model het ziet. Laat het model niets afleiden. En maak bijzondere gegevens nooit tot knock-outcriterium.

Risico 4

Het gewone AVG-huiswerk

AVG, regulier

Wanneer raakt het je

Altijd. Elke tool die kandidaatgegevens verwerkt, valt onder de AVG. Bij AI komt er één ding bij: de gegevens gaan vaak rechtstreeks naar de API van een modelleverancier.

  • Een geldige grondslag voor elke verwerking (art. 6)
  • Een DPIA, afgerond vóór livegang (art. 35)
  • Heldere informatie aan kandidaten (art. 13 en 14)
  • Verwerkersovereenkomsten met elke leverancier in de keten (art. 28)
  • Geen doorgifte buiten de EER zonder waarborgen (hoofdstuk V)
  • Alleen verwerken wat nodig is, en niet langer bewaren dan nodig (art. 5)

De valkuil

De huiswerklijst van je klant vergeten. Je klant is verwerkingsverantwoordelijke en moet dit kunnen aantonen. In Nederland heeft de ondernemingsraad bovendien instemmingsrecht bij regelingen over het aanstellingsbeleid (art. 27 WOR).

Zo doe je het goed

Stuur alleen wat nodig is naar het model, verwerk binnen de EU en lever de onderbouwing mee: de teksten voor kandidaten, de input voor de DPIA en de uitleg voor de OR en de privacy officer.

Sinds wanneer

25 mei 2018.

En wat sowieso niet mag

Verboden AI: emotieherkenning bij sollicitaties

Een video-interview dat toon of gezichtsuitdrukking meeweegt, is emotieherkenning op de werkplek. Dat is verboden sinds 2 februari 2025 (art. 5(1)(f) AI Act), en de Commissie rekent sollicitaties daartoe. De boete: tot €35 mln of 7%. En sinds 2 augustus 2026 moet elke AI die met mensen praat melden dat het AI is (art. 50).

Als het misgaat

De boete per risico

Risico 1

Hoog-risico AI

€15 mln of 3%

art. 99(4) AI Act

Risico 2

Automatische besluitvorming

€20 mln of 4%

art. 83(5) AVG

Risico 3

Bijzondere persoonsgegevens

€20 mln of 4%

art. 83(5) AVG

Risico 4

Het gewone AVG-huiswerk

€20 mln of 4%

art. 83(5) AVG. Voor een ontbrekende DPIA of verwerkersovereenkomst: €10 mln of 2%

Maximale boetes, telkens het hoogste van de twee, als percentage van de wereldwijde jaaromzet. Onder de AI Act betalen mkb en small mid-caps het laagste van de twee. De AI Act en de AVG gelden naast elkaar (art. 2(7) AI Act): één tool kan op meerdere risico's tegelijk worden beboet.

En de boete is niet het enige.

Een toezichthouder kan een systeem van de markt laten halen (art. 79 AI Act) of de verwerking stilleggen (art. 58 AVG). Afgewezen kandidaten kunnen schadevergoeding eisen (art. 82 AVG). En je klant kijkt daarna naar wie het bouwde.

Doe de check

Tien vragen, en wat je doet bij het verkeerde antwoord

Loop ze langs voor elk systeem dat je bouwt. Bij elk antwoord dat hieronder staat, heb je werk te doen voordat je live gaat.

1

Beoordeelt, scoort of rangschikt het model kandidaten?

Bij jaRisico 1

Dan bouw je hoog-risico AI. Haal het oordeel uit het model, of plan de veertien onderdelen in vóór 2 december 2027.

2

Leidt het model kenmerken af die de kandidaat niet zelf heeft gegeven?

Bij jaRisico 1 en 3

Dat is profilering: geen uitzondering op hoog risico, en mogelijk bijzondere persoonsgegevens. Beperk het model tot wat de kandidaat zelf aanlevert.

3

Ziet de kandidaat wat de AI van zijn antwoorden maakte, en kan hij dat aanpassen?

Bij neeRisico 1

Dan stuurt de AI de uitkomst buiten het zicht van de kandidaat. Bouw een stap in waarin de kandidaat controleert, aanpast en zelf verstuurt.

4

Valt er een besluit zonder dat een mens inhoudelijk beoordeelt?

Bij jaRisico 2

Dan geldt artikel 22 AVG, ook als vaste regels beslissen. Regel een uitzondering, de waarborgen en uitleg vooraf.

5

Kan de mens in het proces echt afwijken, met alle gegevens en genoeg tijd?

Bij neeRisico 2

Dan is het alsnog een geautomatiseerd besluit. Geef de beoordelaar bevoegdheid, alle gegevens en tijd, of richt het in volgens artikel 22.

6

Ligt vast op welke uitzondering een automatische afwijzing rust, en is er een menselijke route zonder nadeel?

Bij neeRisico 2

Dan is de afwijzing verboden. Kies de uitzondering, leg die vast en bouw de menselijke route voordat je automatisch afwijst.

7

Kunnen bijzondere persoonsgegevens het model of de beslisregels bereiken?

Bij jaRisico 3

Filter cv's voordat het model ze ziet, vraag er niet naar en gebruik ze nooit als knock-outcriterium.

8

Staat op papier wie provider is en wie deployer?

Bij neeRisico 1

Dan draag je mogelijk de providerplichten zonder het te weten. Leg de rolverdeling vast in het contract, vóór de bouw.

9

Is de DPIA afgerond en is de ondernemingsraad betrokken?

Bij neeRisico 4

Ga niet live. Rond eerst de DPIA af en leg de inzet voor aan de OR.

10

Meldt het systeem dat het AI is, en blijft emotieherkenning eruit?

Bij neeVerboden AI

Dit geldt nu al. Voeg de AI-melding toe en schrap elke analyse van toon, stem of gezicht.

Het patroon dat werkt

AI bereidt voor. De kandidaat bevestigt. Vaste regels beslissen.

Drie stappen, en in geen daarvan oordeelt een model over een mens.

Stap 1

AI bereidt voor

De AI voert het gesprek en zet vrije tekst om naar gestructureerde velden. Een smalle, voorbereidende taak: precies wat de uitzondering van artikel 6(3)(a) en (d) en overweging 53 beschrijft.

AI, geen hoog risico

Stap 2

De kandidaat bevestigt

De ingevulde velden gaan terug naar de kandidaat. Die controleert, past aan en verstuurt zelf. Alles daarna werkt op gegevens die de kandidaat zelf heeft bevestigd.

Mens

Stap 3

Vaste regels beslissen

Als-dan-regels die de werkgever vooraf instelt toetsen de harde eisen. Zelfde invoer, zelfde uitkomst. Regels die volledig door mensen zijn vastgesteld zijn geen AI-systeem (art. 3(1), overweging 12). Artikel 22 AVG blijft gelden.

Geen AI

Waar het patroon breekt

De Commissie leest de uitzondering eng (conceptrichtsnoeren van 19 mei 2026). De knip houdt alleen als de AI echt niets beoordeelt. Een samenvatting met een oordeel, een verborgen score of een model dat antwoorden interpreteert buiten het zicht van de kandidaat, en je bent terug bij risico 1. Leg je beoordeling vast voordat je live gaat (art. 6(4)) en registreer het systeem (art. 49(2)). En risico 2 blijft: ook vaste regels nemen een geautomatiseerd besluit.

Zo hebben wij het gebouwd

Selection Lab werkt volgens dit patroon. Onze AI-chat vult een knock-outformulier voor dat de kandidaat zelf controleert en verstuurt. Onze eigen assessments scoren met vaste sleutels en normgroepen, zonder AI. Zo selecteer je op wat iemand kan en wie iemand is, niet op een cv dat op alle andere lijkt.

Lees de onderbouwing van de AI-chatLees hoe het zit met assessments

Wat geldt wanneer

De AVG wacht nergens op. De AI Act komt in stappen.

25 mei 2018

AVG, inclusief artikel 22 en de DPIA-plicht

2 feb 2025

Verboden AI-praktijken en AI-geletterdheid (art. 4 en 5)

2 aug 2025

Boeteregime van de AI Act (art. 99)

2 aug 2026

Transparantieplicht (art. 50)

2 dec 2027

Hoog-risicoregels voor werving en selectie (bijlage III)

Liever bouwen op iets dat al staat?

Onze AI-chat en assessments zijn de bouwsteen onder jouw oplossing. We lopen je ontwerp in een half uur met je door.

Plan een gesprek

Bronnen. Verordening (EU) 2024/1689 (AI Act), zoals gewijzigd door Verordening (EU) 2026/1744: art. 2(7), 3(1), 3(3), 5(1)(f), 6(3), 6(4), 9 tot en met 15, 17, 25, 26, 43, 47, 48, 49, 50, 72, 73, 79, 86 en 99, overwegingen 12 en 53, bijlage III punt 4(a). Verordening (EU) 2016/679 (AVG): art. 5, 6, 9, 13, 14, 22, 28, 35, 58, 82 en 83, hoofdstuk V, overweging 71. Hof van Justitie EU, 7 december 2023, C-634/21 (SCHUFA) en 1 augustus 2022, C-184/20. Wet op de ondernemingsraden, art. 27. Europese Commissie, richtsnoeren verboden AI-praktijken (4 februari 2025) en conceptrichtsnoeren classificatie hoog-risico AI-systemen (19 mei 2026).

Deze gids is algemene informatie, stand november 2026, en geen juridisch advies voor jouw specifieke situatie.